ایبوپروفن، استامینوفن و ناپروکسن از پرمصرفترین داروهایی هستند که برای سردرد، دنداندرد، درد عضلانی، تب و درد قاعدگی استفاده میشوند. با این حال، همه مسکنها عملکرد یکسانی ندارند.
استامینوفن بیشتر درد و تب را کاهش میدهد، اما اثر ضدالتهابی قابلتوجهی ندارد. در مقابل، ایبوپروفن و ناپروکسن علاوه بر کاهش درد و تب، التهاب را هم کم میکنند و در گروه داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی یا NSAID قرار میگیرند.
شناخت تفاوت مسکنها کمک میکند برای هر نوع درد انتخاب مناسبتری داشته باشیم و از عوارض مصرف بیش از حد جلوگیری کنیم.
مسکن و ضدالتهاب چه فرقی دارند؟
مسکن یا Analgesic دارویی است که احساس درد را کاهش میدهد.
داروی ضدالتهاب علاوه بر تسکین درد، فرآیندهای ایجادکننده التهاب را نیز کاهش میدهد.
برای مثال:
| دارو | ضد درد | ضد تب | ضد التهاب |
|---|---|---|---|
| استامینوفن | بله | بله | خیر، اثر ناچیز |
| ایبوپروفن | بله | بله | بله |
| ناپروکسن | بله | بله | بله |
| آسپرین | بله | بله | بله |
| دیکلوفناک | بله | بله | بله |
ایبوپروفن، ناپروکسن، آسپرین و دیکلوفناک همگی در خانواده NSAIDها قرار دارند. این داروها تولید موادی به نام پروستاگلاندینها را کاهش میدهند؛ موادی که در درد، تب و التهاب نقش دارند.
استامینوفن چیست؟
استامینوفن که با نام Acetaminophen یا Paracetamol نیز شناخته میشود، بیشتر برای کاهش درد و تب کاربرد دارد.
میتوان از آن برای مواردی مانند:
- سردرد
- دنداندرد
- درد عضلانی
- تب
- کمردرد
- درد خفیف قاعدگی
استفاده کرد.
مزیت مهم استامینوفن این است که مانند NSAIDها خطر زخم و خونریزی معده را به همان اندازه افزایش نمیدهد.
اما نقطه ضعف اصلی آن مربوط به کبد است.
مصرف بیش از حد استامینوفن میتواند باعث آسیب شدید کبد و حتی نارسایی کبد شود. FDA حداکثر مجموع مصرف استامینوفن برای بزرگسالان و افراد ۱۲ سال به بالا را ۴۰۰۰ میلیگرم در ۲۴ ساعت اعلام کرده است.
ایبوپروفن چیست؟
ایبوپروفن هم مسکن و هم ضدالتهاب است.
این دارو برای دردهایی که التهاب یا پروستاگلاندینها در آنها نقش دارند، انتخاب مناسبی محسوب میشود؛ از جمله:
- درد قاعدگی
- دنداندرد
- درد عضلانی
- سردرد
- کمردرد
- دردهای مفصلی
- تب
قرصهای بدون نسخه ایبوپروفن معمولاً ۲۰۰ میلیگرمی هستند. طبق برچسبهای OTC آمریکا، بزرگسالان و افراد ۱۲ سال به بالا میتوانند هر ۴ تا ۶ ساعت یک قرص مصرف کنند و در صورت کافی نبودن اثر، بعضی برچسبها مصرف دو قرص را مجاز میدانند.
حداکثر مصرف بدون نسخه ۶ قرص ۲۰۰ میلیگرمی، یعنی ۱۲۰۰ میلیگرم در ۲۴ ساعت است؛ مگر اینکه پزشک دستور دیگری بدهد.
ناپروکسن چیست؟
ناپروکسن نیز مانند ایبوپروفن یک NSAID است و هم درد و هم التهاب را کاهش میدهد.
یکی از تفاوتهای مهم آن با ایبوپروفن، مدت اثر طولانیتر است.
ناپروکسن سدیم بدون نسخه معمولاً به شکل قرص ۲۲۰ میلیگرمی عرضه میشود و اغلب هر ۸ تا ۱۲ ساعت مصرف میشود. در مقابل، فاصله مصرف ایبوپروفن معمولاً کوتاهتر است.
ناپروکسن برای موارد زیر کاربرد دارد:
- درد قاعدگی
- درد عضلانی
- کمردرد
- دنداندرد
- سردرد
- دردهای التهابی و مفصلی
برچسب OTC ناپروکسن سدیم ۲۲۰ میلیگرمی حداکثر سه قرص در ۲۴ ساعت، یعنی ۶۶۰ میلیگرم ناپروکسن سدیم را تعیین میکند.
فرق ایبوپروفن و استامینوفن چیست؟
مهمترین تفاوت این دو دارو، اثر ضدالتهابی است.
استامینوفن:
بیشتر برای درد و تب کاربرد دارد.
ایبوپروفن:
درد، تب و التهاب را کاهش میدهد.
برای مثال اگر فرد سردرد یا تب ساده داشته باشد، استامینوفن میتواند مناسب باشد. اما برای دردهایی مانند پیچخوردگی، التهاب عضلات یا گرفتگی قاعدگی، ایبوپروفن ممکن است عملکرد بهتری داشته باشد.
در عوض، استامینوفن بیشتر با آسیب کبدی در مصرف بیش از حد مرتبط است و ایبوپروفن بیشتر میتواند معده، کلیه و سیستم قلبی عروقی را تحت تأثیر قرار دهد.
فرق ایبوپروفن و ناپروکسن چیست؟
هر دو دارو NSAID هستند و عملکرد مشابهی دارند.
تفاوت کاربردی اصلی در مدت اثر است.
ایبوپروفن معمولاً هر ۴ تا ۶ ساعت مصرف میشود، در حالی که اثر ناپروکسن طولانیتر است و فاصله بین دوزهای OTC معمولاً ۸ تا ۱۲ ساعت است.
بنابراین فردی که به کنترل طولانیتر درد نیاز دارد ممکن است ناپروکسن را مناسبتر بداند، اما طولانیتر بودن اثر به معنی قویتر یا بیخطرتر بودن آن نیست.
برای درد قاعدگی کدام مسکن بهتر است؟
درد قاعدگی تا حد زیادی با افزایش پروستاگلاندینها ارتباط دارد. این مواد باعث انقباض رحم و ایجاد گرفتگی میشوند.
NSAIDهایی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن تولید پروستاگلاندینها را کاهش میدهند و به همین دلیل از گزینههای اصلی برای درد قاعدگی محسوب میشوند. ACOG نیز ایبوپروفن و ناپروکسن را از داروهای رایج برای کاهش گرفتگی قاعدگی معرفی میکند.
بهطور کلی:
ایبوپروفن:
انتخاب رایج برای درد و گرفتگی قاعدگی و دارای مدت اثر کوتاهتر.
ناپروکسن:
اثر طولانیتری دارد و ممکن است برای فردی که درد برای چندین ساعت ادامه پیدا میکند راحتتر باشد.
استامینوفن:
برای درد خفیف یا افرادی که نمیتوانند NSAID مصرف کنند میتواند گزینه جایگزین باشد، اما چون اثر ضدالتهابی قابلتوجهی ندارد ممکن است برای گرفتگی قاعدگی در بعضی افراد به اندازه NSAIDها مؤثر نباشد.
چه زمانی مسکن درد قاعدگی را مصرف کنیم؟
NSAIDها زمانی بهترین اثر را دارند که مصرف آنها از شروع درد یا شروع قاعدگی آغاز شود.
ACOG اشاره میکند که در بعضی افراد شروع مسکن یک تا دو روز پیش از قاعدگی و ادامه آن طی دو تا سه روز اول خونریزی میتواند گرفتگی را بهتر کنترل کند.
البته اگر دوره قاعدگی نامنظم باشد یا بیماری زمینهای داشته باشید، بهتر است درباره این روش با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مصرف زیاد استامینوفن به کجا آسیب میزند؟
مهمترین عضو در معرض خطر، کبد است.
حداکثر توصیه FDA برای بزرگسالان ۴۰۰۰ میلیگرم از تمام منابع حاوی استامینوفن در یک شبانهروز است. مصرف بیش از این مقدار خطر آسیب جدی کبد را افزایش میدهد.
یک اشتباه رایج این است که فرد همزمان یک قرص استامینوفن و یک داروی سرماخوردگی مصرف میکند، بدون اینکه بداند داروی دوم نیز استامینوفن دارد.
بیماری کبدی، مصرف زیاد الکل، سوءتغذیه و بعضی شرایط پزشکی میتوانند میزان خطر را بیشتر کنند.
مصرف زیاد ایبوپروفن و ناپروکسن به کجا آسیب میزند؟
NSAIDها بیشتر میتوانند روی معده، روده، کلیه و سیستم قلبی عروقی اثر بگذارند.
معده و روده
ایبوپروفن و ناپروکسن میتوانند خطر زخم و خونریزی دستگاه گوارش را افزایش دهند.
این خطر در سالمندان، افراد دارای سابقه زخم معده، مصرفکنندگان داروهای رقیقکننده خون و کسانی که چند NSAID را همزمان مصرف میکنند بیشتر است.
کلیه
NSAIDها جریان خون کلیه را کاهش میدهند و در بعضی شرایط میتوانند باعث آسیب کلیه شوند.
کمآبی، بیماری کلیوی، سالمندی و مصرف بعضی داروهای فشار خون یا ادرارآور خطر را افزایش میدهد.
قلب و عروق
NSAIDهای غیرآسپرینی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن میتوانند خطر حمله قلبی، نارسایی قلبی و سکته مغزی را افزایش دهند. خطر معمولاً با دوز بیشتر و مصرف طولانیتر بالاتر میرود.
از چند میلیگرم به بعد مسکن آسیبزننده است؟
یک عدد واحد برای «شروع مسمومیت» وجود ندارد.
برای مصرف خودسرانه بزرگسالان، مهمترین کار این است که از حداکثر درجشده روی محصول عبور نکنید:
| دارو | حداکثر مصرف معمول OTC در ۲۴ ساعت |
|---|---|
| استامینوفن | حداکثر مجموع ۴۰۰۰ mg |
| ایبوپروفن | ۱۲۰۰ mg |
| ناپروکسن سدیم | ۶۶۰ mg |
این اعداد به معنی «کاملاً بیخطر بودن» دوزهای پایینتر نیستند.
برای مثال فردی با زخم معده ممکن است حتی با دوز معمول ایبوپروفن دچار مشکل شود و فرد دارای بیماری کبدی ممکن است برای استامینوفن به سقف مصرف پایینتری نیاز داشته باشد.
به همین دلیل نباید برای مسمومیت دنبال یک مرز ساده مثل «از ۴۰۰۱ میلیگرم به بعد خطرناک است» بود.
آیا میتوان ایبوپروفن و ناپروکسن را با هم خورد؟
معمولاً خیر.
هر دو دارو از خانواده NSAID هستند و مصرف همزمان آنها بدون نظر پزشک معمولاً فایده درمانی قابلتوجهی ایجاد نمیکند، اما میتواند احتمال خونریزی معده و عوارض کلیوی را بیشتر کند. برچسبهای NSAID نیز درباره مصرف همزمان سایر داروهای همین خانواده هشدار میدهند.
همین موضوع درباره ترکیب خودسرانه ایبوپروفن، ناپروکسن و دیکلوفناک نیز صدق میکند.
آسپرین چه فرقی دارد؟
آسپرین نیز NSAID است و اثر ضد درد، ضد تب و ضدالتهاب دارد.
با این حال، آسپرین روی پلاکتهای خون نیز اثر میگذارد و میتواند خطر خونریزی را افزایش دهد. به همین دلیل دوز پایین آسپرین برای بعضی بیماران قلبی با تجویز پزشک کاربرد دارد، اما نباید مصرف آن را با مصرف معمول مسکن یکی دانست.
مصرف آسپرین برای کودکان و نوجوانان، بهخصوص هنگام بیماریهای ویروسی، میتواند با سندرم ری ارتباط داشته باشد و نباید خودسرانه انجام شود.
چه کسانی باید در مصرف NSAIDها بیشتر احتیاط کنند؟
قبل از مصرف ایبوپروفن، ناپروکسن یا سایر NSAIDها بهتر است افراد دارای شرایط زیر با پزشک یا داروساز مشورت کنند:
- سابقه زخم یا خونریزی معده
- بیماری کلیوی
- بیماری قلبی
- فشار خون بالا
- سابقه سکته
- مصرف داروهای رقیقکننده خون
- آسم حساس به آسپرین یا NSAID
- سالمندی
- مصرف همزمان چند دارو
در بارداری نیز موضوع اهمیت ویژهای دارد. FDA توصیه میکند از مصرف NSAIDها از حدود هفته ۲۰ بارداری به بعد بدون دستور پزشک خودداری شود، زیرا این داروها میتوانند برای کلیه جنین و مایع آمنیوتیک مشکل ایجاد کنند.
چه زمانی درد قاعدگی نیاز به بررسی دارد؟
اگر هر ماه مجبور هستید مقدار زیادی مسکن مصرف کنید، فقط افزایش دوز راهحل مناسبی نیست.
درد شدید میتواند با بیماریهایی مانند:
- اندومتریوز
- فیبروم
- آدنومیوز
- کیست تخمدان
ارتباط داشته باشد.
اگر درد نسبت به قبل شدیدتر شده، فعالیت روزمره را مختل میکند یا با مسکن معمول کنترل نمیشود، بهتر است علت آن بررسی شود.
جمعبندی
استامینوفن، ایبوپروفن و ناپروکسن همگی مسکن هستند، اما عملکرد یکسانی ندارند.
استامینوفن بیشتر درد و تب را کاهش میدهد و اثر ضدالتهابی قابلتوجهی ندارد. ایبوپروفن و ناپروکسن علاوه بر تسکین درد، التهاب را نیز کاهش میدهند و به همین دلیل برای دردهایی مانند گرفتگی قاعدگی کاربرد بیشتری دارند.
برای درد قاعدگی، ایبوپروفن و ناپروکسن معمولاً انتخابهای مؤثرتری هستند، زیرا تولید پروستاگلاندینها را کاهش میدهند.
در مقابل، مصرف بیش از حد استامینوفن بیشتر کبد را تهدید میکند و مصرف زیاد یا طولانی NSAIDها میتواند به معده، روده، کلیه و سیستم قلبی عروقی آسیب بزند.
در نهایت بهترین اصل در مصرف مسکن، استفاده از کمترین دوز مؤثر برای کوتاهترین مدت ممکن و رعایت دقیق دستور درجشده روی محصول است.