سلامت دهان و دندان فقط به داشتن دندانهای سفید یا نفس خوشبو محدود نمیشود. رعایت بهداشت روزانه میتواند به کاهش خطر پوسیدگی، التهاب لثه، جرم، حساسیت دندان و بسیاری از مشکلات رایج دهان کمک کند.
برای داشتن یک روتین مناسب، به محصولات زیادی نیاز ندارید. مسواک زدن منظم، تمیز کردن فضای بین دندانها و انتخاب خمیردندان مناسب، پایههای اصلی مراقبت از دهان و دندان را تشکیل میدهند.
متخصصان توصیه میکنند روزانه دو بار و هر بار حدود دو دقیقه دندانها را با خمیردندان حاوی فلوراید مسواک بزنید. تمیز کردن فضای بین دندانها با نخ دندان نیز باید بخشی از برنامه روزانه باشد.
چرا سلامت دهان و دندان مهم است؟
باکتریهای موجود در دهان روی سطح دندانها لایهای به نام پلاک ایجاد میکنند. اگر مسواک و نخ دندان این لایه را بهطور منظم پاک نکنند، احتمال پوسیدگی و التهاب لثه بیشتر میشود.
بیتوجهی به سلامت دهان و دندان میتواند به مشکلاتی مانند:
- پوسیدگی دندان
- تشکیل پلاک و جرم
- التهاب و خونریزی لثه
- بوی بد دهان
- حساسیت به سرما و گرما
- تحلیل لثه
- از دست دادن دندان
منجر شود.
رعایت منظم بهداشت دهان میتواند احتمال بروز بسیاری از این مشکلات را کاهش دهد.
نقش مسواک در سلامت دهان و دندان
مسواک پلاک، باکتریها و باقیمانده مواد غذایی را از سطح دندانها و اطراف خط لثه پاک میکند.
برای بیشتر افراد، برس نرم انتخاب مناسبی است. فشار زیاد هنگام مسواک زدن دندانها را تمیزتر نمیکند و حتی ممکن است به لثه و مینای دندان آسیب بزند.
مسواک دستی و برقی هر دو میتوانند مؤثر باشند. روش صحیح مسواک زدن و استفاده منظم از آن بیشتر از نوع مسواک اهمیت دارد.
بهتر است مسواک یا سری مدل برقی را هر سه تا چهار ماه تعویض کنید. اگر برسها زودتر خم یا فرسوده شدند، زمان تعویض هم زودتر فرا میرسد.
چرا نخ دندان مهم است؟
برس مسواک به تمام فضای باریک میان دندانها دسترسی ندارد. به همین دلیل بخشی از پلاک و باقیمانده مواد غذایی ممکن است در این نواحی باقی بماند.
نخ دندان یا ابزارهای مخصوص تمیز کردن فضای بین دندانها میتوانند این بخشها را بهتر پاک کنند و نقش مهمی در حفظ سلامت لثه و دندان داشته باشند.
یک بار استفاده روزانه معمولاً کافی است. مهمتر از زمان استفاده، تداوم این عادت در برنامه مراقبت دهان است.
خمیردندان چه نقشی در سلامت دهان و دندان دارد؟
خمیردندان فقط برای خوشبو کردن دهان نیست. تولیدکنندگان براساس هدف هر محصول، ترکیبات متفاوتی به فرمول آن اضافه میکنند.
بعضی مدلها بیشتر روی پیشگیری از پوسیدگی تمرکز دارند. گروهی دیگر برای دندانهای حساس طراحی شدهاند و برخی نیز به کاهش لکههای سطحی یا کنترل پلاک کمک میکنند.
بنابراین تفاوت خمیردندانها بیشتر به مواد فعال و فرمولاسیون آنها مربوط میشود.
فلوراید؛ ترکیب مهم ضدپوسیدگی
فلوراید یکی از شناختهشدهترین مواد موجود در خمیردندان است.
این ماده مینای دندان را در برابر اسید مقاومتر میکند و به بازسازی مواد معدنی از دسترفته در مراحل اولیه آسیب مینای دندان کمک میکند.
روی بستهبندی محصولات ممکن است نامهای مختلفی از فلوراید ببینید:
- Sodium Fluoride
- Stannous Fluoride
- Sodium Monofluorophosphate
همه این ترکیبات میتوانند در پیشگیری از پوسیدگی نقش داشته باشند.
سدیم فلوراید چیست؟
Sodium Fluoride یکی از رایجترین انواع فلوراید است. بسیاری از خمیردندانها از آن برای تقویت مینای دندان و کاهش خطر پوسیدگی استفاده میکنند.
استانوس فلوراید چه تفاوتی دارد؟
Stannous Fluoride فقط روی پوسیدگی تمرکز ندارد. این ماده در بعضی فرمولها به کاهش حساسیت دندان و حمایت از سلامت لثه نیز کمک میکند.
به همین دلیل برخی خمیردندانهای مخصوص حساسیت یا مراقبت از لثه از استانوس فلوراید استفاده میکنند.
ترکیبات خمیردندان برای دندان حساس
سرما، گرما، شیرینی یا بعضی نوشیدنیها ممکن است در افراد دارای دندان حساس باعث تیر کشیدن دندان شوند.
Potassium Nitrate یکی از ترکیبات رایج در خمیردندانهای مخصوص حساسیت است و میتواند واکنش عصب دندان به محرکها را کاهش دهد.
بعضی محصولات نیز برای همین هدف از استانوس فلوراید استفاده میکنند.
با این حال، درد شدید یا حساسیتی که ناگهان ایجاد شده است نیاز به بررسی دارد. پوسیدگی، ترک دندان یا مشکلات لثه نیز میتوانند چنین علائمی ایجاد کنند.
سیلیکا و مواد ساینده چه میکنند؟
Hydrated Silica و سایر مواد ساینده کنترلشده به پاک شدن پلاک و لکههای سطحی کمک میکنند.
این مواد در بسیاری از خمیردندانهای معمولی و سفیدکننده وجود دارند و میتوانند تغییر رنگ سطحی ناشی از قهوه، چای یا بعضی مواد غذایی را کمتر کنند.
میزان سایندگی هر فرمول اهمیت دارد؛ به همین دلیل استفاده از مواد خانگی ساینده به جای خمیردندان استاندارد همیشه انتخاب مناسبی نیست.
خمیردندان سفیدکننده چگونه عمل میکند؟
همه خمیردندانهای سفیدکننده به یک روش کار نمیکنند.
بسیاری از آنها با کمک مواد ساینده، لکههای خارجی روی سطح دندان را کاهش میدهند. بعضی فرمولها نیز ترکیباتی مانند هیدروژن پراکسید دارند که میتواند به روشنتر شدن دندان کمک کند.
با این حال، خمیردندان سفیدکننده معمولاً تغییر رنگ عمیق را مانند روشهای حرفهای سفید کردن دندان برطرف نمیکند.
افرادی که دندان حساس دارند باید هنگام انتخاب این محصولات بیشتر دقت کنند.
جوش شیرین در خمیردندان
Sodium Bicarbonate یا جوش شیرین یکی دیگر از ترکیبات رایج در بعضی محصولات مراقبت از دهان است.
این ماده میتواند به پاک کردن پلاک و لکههای سطحی کمک کند. تولیدکنندگان میزان آن را در فرمول خمیردندان کنترل میکنند تا محصول عملکرد مناسبی داشته باشد.
استفاده مستقیم و مکرر از جوش شیرین خانگی روی دندان با استفاده از خمیردندان فرمولهشده یکسان نیست.
SLS در خمیردندان چیست؟
Sodium Lauryl Sulfate یا SLS باعث ایجاد کف در بسیاری از خمیردندانها میشود.
کف زیاد الزاماً به معنی تمیز شدن بهتر دندانها نیست. این ماده بیشتر به پخش شدن خمیردندان در محیط دهان کمک میکند.
برخی افراد نسبت به SLS یا طعمدهندههای خاص حساسیت دارند. در چنین شرایطی میتوان محصولات بدون SLS را بررسی کرد.
گلیسیرین و سوربیتول
Glycerin و Sorbitol بیشتر برای حفظ بافت و رطوبت خمیردندان کاربرد دارند.
این مواد از خشک شدن محصول جلوگیری میکنند و به ایجاد بافت مناسب کمک میکنند. بنابراین وجود آنها روی لیست ترکیبات به معنی قدرت بیشتر ضدپوسیدگی نیست.
هیدروکسی آپاتیت چیست؟
Hydroxyapatite از نظر ساختاری به بخش معدنی دندان شباهت دارد و در سالهای اخیر در بعضی خمیردندانها مورد توجه قرار گرفته است.
برخی مطالعات نتایج امیدوارکنندهای درباره نقش این ماده در بازسازی مواد معدنی دندان و کاهش حساسیت نشان دادهاند.
با این حال، فلوراید همچنان یکی از شناختهشدهترین و پرکاربردترین ترکیبات برای پیشگیری از پوسیدگی محسوب میشود.
تفاوت ترکیبات خمیردندان
| ترکیب | کاربرد اصلی |
|---|---|
| Sodium Fluoride | کمک به پیشگیری از پوسیدگی و تقویت مینا |
| Stannous Fluoride | ضدپوسیدگی، کمک به حساسیت و سلامت لثه |
| Sodium Monofluorophosphate | کمک به پیشگیری از پوسیدگی |
| Potassium Nitrate | کاهش حساسیت دندان |
| Hydrated Silica | پاک کردن پلاک و لکههای سطحی |
| Hydrogen Peroxide | کمک به سفید شدن دندان در بعضی محصولات |
| Sodium Bicarbonate | کمک به پاک شدن پلاک و لکه |
| SLS | ایجاد کف و پخش بهتر محصول |
| Glycerin و Sorbitol | حفظ رطوبت و بافت خمیردندان |
| Hydroxyapatite | حمایت از مواد معدنی دندان |
انتخاب خمیردندان برای سلامت دهان و دندان
برای پیشگیری روزانه از پوسیدگی، خمیردندان حاوی فلوراید گزینه مناسبی محسوب میشود.
افرادی که دندان حساس دارند میتوانند محصولاتی با پتاسیم نیترات یا استانوس فلوراید را بررسی کنند.
در صورت وجود لکههای سطحی ناشی از قهوه یا چای، خمیردندان سفیدکننده ممکن است به کاهش آنها کمک کند.
خونریزی مداوم لثه موضوع متفاوتی است. در این شرایط تنها تغییر محصول کافی نیست و بهتر است دندانپزشک علت التهاب لثه را بررسی کند.
برای افرادی که مخاط دهان حساسی دارند نیز مدلهای بدون SLS یا دارای طعمدهندههای ملایمتر میتوانند انتخاب مناسبتری باشند.
خمیردندان کودک چه تفاوتی دارد؟
مقدار خمیردندان مصرفی در کودکان اهمیت زیادی دارد.
از زمان رویش اولین دندان تا سه سالگی، مقدار بسیار کمی خمیردندان فلورایددار، تقریباً به اندازه یک دانه برنج، کافی است.
برای کودکان سه تا شش سال میتوان مقدار آن را تقریباً به اندازه یک نخود افزایش داد. بزرگسالان نیز باید هنگام مسواک زدن کودک نظارت داشته باشند تا کودک خمیردندان را نبلعد.
دهانشویه جای مسواک و نخ دندان را میگیرد؟
خیر. دهانشویه میتواند بخشی از روتین مراقبت دهان باشد، اما جای مسواک و نخ دندان را نمیگیرد.
مسواک و نخ دندان پلاک را بهصورت مکانیکی از سطح دندان و فضای میان آنها پاک میکنند. دهانشویه به تنهایی نمیتواند همین کار را انجام دهد.
روتین روزانه برای سلامت دهان و دندان
برای بیشتر افراد چند عادت ساده کافی است:
- روزی دو بار و هر بار حدود دو دقیقه دندانها را مسواک بزنید.
- خمیردندان مناسب و ترجیحاً حاوی فلوراید انتخاب کنید.
- روزانه فضای بین دندانها را تمیز کنید.
- هر سه تا چهار ماه مسواک یا سری آن را عوض کنید.
- مصرف مکرر خوراکیها و نوشیدنیهای شیرین را کاهش دهید.
- معاینه منظم دندانپزشکی را فراموش نکنید.
جمعبندی
سلامت دهان و دندان به یک خمیردندان خاص یا محصول گرانقیمت وابسته نیست. روش صحیح مسواک زدن، تمیز کردن فضای بین دندانها و انتخاب محصول مناسب، پایههای اصلی یک روتین مؤثر را تشکیل میدهند.
فلوراید به پیشگیری از پوسیدگی کمک میکند، پتاسیم نیترات و استانوس فلوراید در محصولات مخصوص حساسیت کاربرد دارند و ترکیباتی مانند سیلیکا یا پراکسیدها بیشتر در فرمولهای سفیدکننده دیده میشوند.
برای حفظ سلامت دهان و دندان در طولانیمدت، بهتر است نیاز دندان و لثه خود را بشناسید و محصول مناسب را بر همان اساس انتخاب کنید. درد مداوم، خونریزی لثه، حساسیت شدید یا بوی بد طولانیمدت نیز بهتر است توسط دندانپزشک بررسی شود.